Stedenbouwkundigen

Adriaan Geuze (West 8)

Als de kans zich voordoet, gaat hij er zelf wonen. Adriaan Geuze van het Rotterdamse bureau West 8 Stedenbouwkundigenen Landschapsarchitectuur is erg enthousiast over waterstad Goese Schans. “Dit is een unieke kans om de binnenstad van Goes op logische wijze uit te breiden met een afwisselende woonwijk aan het water.’’

West 8, en daarmee Adriaan Geuze, is als stedenbouwkundig bureau aangetrokken om de architectonische ontwikkeling van waterstad Goese Schans te begeleiden en ondersteunen. Geuze, die een opmerkelijke staat van dienst heeft als het om de ontwikkeling van unieke, vaak internationale projecten gaat, steekt zijn geestdrift voor dit Zeeuwse project niet onder stoelen of banken. “Waterstad Goese Schans is niet het zoveelste nieuwbouwproject in de weilanden. We werken aan een duurzame omvorming van een bedrijventerrein op zijn retour naar een hoogwaardige woonwijk voor een brede groep bewoners.’’

De eerste schetsen
“Het al aanwezige water kenmerkt dit gebied en ook dat is uniek’’, vervolgt de architect. “Waar andere steden alle moeite doen om water bij de woningen te brengen, kan hier ruim de helft van het aantal woningen direct aan het water gebouwd worden. Dat kun je vergelijken met de binnenstad van Delft.’’ Dat niet iedere nieuwe wijk er automatisch hoeft uit te zien als een eentonige vinexlocatie, blijkt uit de plannen voor waterstad Goese Schans. “Voor iedere bewoner is het duidelijk waar hij woont omdat zijn huis er anders uitziet dan dat van de buren’’, legt Geuze uit. “Die diversiteit is een van de pijlers van het plan. Er komt een groot scala aan woningen en appartementen, afwisselend in woonoppervlakte, stijl, prijs en ligging, bijvoorbeeld met een eigen steiger. Dit wordt een gezellige wijk waar het water centraal staat. Je kunt immers zo naar de Oosterschelde varen.’’ De architecten zijn druk bezig de eerste schetsen uit te werken. In de wijk komt een mengvorm van moderne en klassieke stijlen zonder dat er specifiek historiserend gebouwd gaat worden. Geuze: “Deze wijk wordt ook leuk om gewoon doorheen te lopen. Ook als je er niet woont. En de groene omgeving nodigt daar alleen maar extra toe uit.’’

Restauratie groene fortificatie
De naam Goese Schans is niet zo maar gekozen. De nieuwe wijk past bijna geheel binnen de vestingwerken van Goes zoals deze er in de zeventiende eeuw bij lagen. Aan de westkant zal een fortificatie gerestaureerd worden: een groene omwalling, aantrekkelijk om er te wandelen. “Met het bestaande groen aan de oostzijde en het Goese Meer ten noorden, wordt waterstad Goese Schans een groene wijk die de binnenstad mooi afrondt’’,meent Geuze. Die binnenstad is op vijf minuutjes fietsen. “In feite bouwen we met de waterstad de binnenstad nu af. Het is echt uniek om een nieuwe wijk zo passend aan het centrum te kunnen bouwen. Ik zou er zelf zonder meer willen wonen.’’

   


Christoph Elsässer (West 8)

Met de waterstad Goese Schans krijgt Goes er een ware publiekstrekker bij. Niet alleen omdat een voormalig industrieterrein wordt omgetoverd tot een levendig woon-, werk- en leefgebied, maar ook omdat gewerkt wordt aan een aantrekkelijke ‘wijk in het water’, met circa tweeduizend markante woningen én een historisch karakter als extra. Christoph Elsässer van West 8 Urban Design & Landscape Architecture schetste de blauwdruk van waterstad Goese Schans. “Aan deze locatie kleeft vierhonderd jaar geschiedenis. Daar moet je wel iets bijzonders van maken.”

De aanpak van West 8 voor de transformatie van het voormalige haventerrein werd in 2004 door de gemeente gekozen en het werd al snel ‘Waterstad’ gedoopt. Hier en daar wordt zelfs gesproken over Klein Venetië. Niet zo vreemd, want de toekomstige woon- en leefwijk is van oorsprong een industrieel havengebied en daarom bijzonder waterrijk. Bovendien zullen bijna alle woningen en voorzieningen in waterstad Goese Schans over dat water bereikbaar zijn. “Het is een prachtige opdracht, vooral omdat lang niet iedereen direct de kansen van het gebied ziet,” zegt Elsässer. “Qua uitstraling en leefbaarheid kan het alleen maar beter worden, want aan een industrieterrein is op dat gebied weinig eer te behalen. Ondertussen hebben we het wél over een plek met potentie, want de havens en de waterweg die de binnenstad met de Oosterschelde verbindt, maken de locatie bijzonder. Er ligt maar liefst vijf kilometer kade, terwijl de vaardiepte ter plekke drie meter is. Het is dus ook nadrukkelijk de bedoeling dat water te gebruiken; om te spelevaren, maar ook als verkeersroute. Daarnaast is het een historische locatie, want er zijn restanten van oude fortificaties en dijken terug te vinden: de schansen waarnaar de nieuwe naam van het project verwijst.”

Levendig beeld
In de zomer van 2008 kregen belangstellenden de eerste schetsen van waterstad Goese Schans gepresenteerd. Ze zagen beelden van een moderne, zeer gedifferentieerde wijk, waar bijna iedere woning anders is qua vorm en inhoud. Maar ook een wijk die doet denken aan de vele historische, waterrijke binnensteden die Nederland kent. “Klopt,” zegt Elsässer. “We zijn op diverse historische locaties gaan kijken, zoals Delft en Schiedam. Daar zie je veel verschillende soorten woningen, die zowel in vorm als in schaal verschillend zijn. Dat geeft een heel levendig, typisch Hollands beeld, zonder dat het oubollig wordt. Met een maritieme sfeer, die ook heel goed aansluit bij de historische binnenstad van Goes. Door de historische knipoog en het vele water vormt waterstad Goese Schans een natuurlijke overgang naar de waterrijke villawijk in het noorden en het achterliggende gebied.”

Tal van voorzieningen
In het stedenbouwkundige ontwerp van Elsässer en collega’s komt die historische knipoog regelmatig terug. In materialisering van de woningen (natuurlijke materialen, zoals baksteen en hout), in de kades en in het bestratingmateriaal van gebakken klinkers. Ook de vele bruggen in waterstad Goese Schans zijn sfeerbepalende elementen. Elsässer: “Het moet een wijk zijn waar mensen graag vertoeven. Om te wonen, maar ook om te winkelen, gezellig op een terrasje wat te drinken, lekker te wandelen of te varen.” Om dat beeld te onderstrepen zijn in het masterplan ook tal van voorzieningen ingetekend, vooral op het ‘middeneiland’. Het nautische aspect geeft de wijk daarbij een grote meerwaarde.

007
Elsässer wil in Goese Schans - en dan vooral op dat middeneiland - zo min mogelijk ‘blik’ laten zien. Het moet een aantrekkelijke, autoluwe omgeving zijn en daar is in het ontwerp rekening mee gehouden. De meeste woningen zijn onderkelderd en bieden plaats aan één of meer auto’s. De garages zijn bereikbaar via een ‘parkeerstraat’, die zelf ook onder het maaiveld ligt. “We hebben het wel eens over James Bond-woningen,” glimlacht Elsässer. “Je rijdt met je auto de garage in, komt via een eigen opgang in de woning, krijgt een martini - shaken, not stirred - aangereikt, stapt aan de voorkant zó een luxe boot in en vaart naar de Oosterschelde, het zeegat uit… Dat scenario wordt in waterstad Goese Schans werkelijkheid.”

Scherven
Naast het in het oog springende middeneiland kent waterstad Goese Schans verschillende
deelgebieden, door Elsässer omschreven als ‘scherven’. Deze scherven zullen gefaseerd worden ontwikkeld. Iedere scherf heeft z’n eigen identiteit, maar past toch onmiskenbaar in het plan van waterstad Goese Schans. “Ook hier profiteren bewoners van het water, maar kunnen we her en der ook wat meer ruimte bieden aan groen,” zegt Elsässer. “Er zullen woningen zijn die niet direct aan het water grenzen, maar ze hebben wel de mogelijkheid om heel dichtbij een boot af te meren. De diversiteit in wonen staat voorop. Daarom werken we in de hele wijk met zo veel mogelijk verschillende architecten.”

Blauw(grijs) en groen
Waterstad, Klein Venetië… die benamingen zullen nog wel een tijdje aan waterstad Goese Schans blijven kleven. Elsässer vindt dat geen probleem. “Al dat water is in zekere zin uitgangspunt van het ontwerp. Maar de combinatie water en nieuwbouw kan niet zonder groen, anders wordt het - zeker in de winter - al snel zo blauwgrijs. Daarom is voldoende ruimte ingetekend voor plantsoenen, perken, hagen en bomen, terwijl ook de kades op diverse plaatsen groen zullen zijn. Je woont óf aan ’t water óf in ’t groen.”